Waarom worden COVID, coronavirus, SARS en 2019-nCoV door elkaar gebruikt?
2019-nCoV was de eerste naam die werd gegeven aan dit coronavirus, een vleermuisvirus uit China. De naam staat voor "Nieuw Coronavirus 2019". Het coronavirus veroorzaakt COVID-19: dat is de naam van de ziekte en het jaartal waarin de eerste besmettingen waren. Net als in 2003/2004 veroorzaakt dit virus SARS, ofwel ernstige luchtwegaandoeningen. Op het moment dat duidelijk wordt hoe ernstig de aandoeningen zijn, mag het virus SARS worden genoemd. In plaats van coronavirus kunt u ook zeggen: SARS-2.
Hoe heeft het tot een pandemie kunnen komen?
Het heersende coronavirus, 2019-nCoV of SARS-CoV-2 heeft zich zeker 65 jaar kunnen ontwikkelen tot wat het nu is. De vleermuispopulatie in het zuiden van China is een belangrijke groep gastheren. SARS-CoV-2 is via een tussengastheer op de mens overgebracht. Er zijn meerdere kruisbesmettingen geweest, maar zij hebben één locatie met elkaar gemeen: de markt in Wuhan, waar meer dan 110 wilde diersoorten werden verkocht. Het eten en verhandelen van vleermuizen, gorilla's, civetkatten, egels en het eten, slikken en snuiven van poeders en pillen van pangolinschubben is de directe aanleiding geweest tot deze SARS-uitbraak. Kort na de eerste infecties in december 2019 en begin 2020 zijn inwoners van Wuhan, een miljoenenstad, naar verschillende vakantieoorden in de wereld gereisd, waaronder Noord-Italië. Ook zijn mensen uit Wuhan eind 2019 afgereisd naar de VS, Hong Kong en Japan om familieleden te bezoeken. Het zaad voor de wereldwijde uitbraak was dus geplant in november 2019.
Leestip:
'The coronavirus 2019-nCoV epidemic: is hindsight 20/20?', E Clininal Medicine, 1 maart 2020.
Komt deze ramp door klimaatverandering? Hebben wij als mens schuld aan deze uitbraak?
De discussie over coronavirussen wordt besmet door een strijd voor politiek gewin. De opwarming van de aarde zou de schuld zijn van de (voornamelijk de west-Europese) mens. Ik geef alleen propagandavrije antwoorden. Het leefgebied van de vleermuizen in China is gekrompen door uitbreiding van het boerenland in de richting van de grotten. Waarschijnlijk hebben coronavirussen een kans gekregen om de vleermuizen te besmetten, omdat deze te maken hadden met schimmels en andere plagen. Globalisering, reislustigheid en uitbreiding van landbouwgebieden zijn factoren die ieder hebben bijgedragen aan de uitbraak en verspreiding van coronavirussen (J. Bedford e.a., 'A new twenty-first century science for effective epidemic response', Nature 575, 6 november 2019). Het grootste en directe gevaar zit echter in het eten van vleermuizen en het eten en snuiven van allerlei exotische dieren die coronavirussen in zich dragen. Dat maakt dat deze uitbraak vermijdbaar was.
Leestips:
- 'Origin and evolution of pathogenic coronaviruses', Nature reviews microbiology, 10 december 2018;
- 'Dampened NLRP3-mediated inflammation in bats and implications for a special viral reservoir host', Nature microbiology, 25 februari 2019;
- 'Structures of MERS-CoV spike glycoprotein in complex with sialoside attachment receptors', Nature structural & molecular biology, 2 december 2019.
Is dit coronavirus vergelijkbaar met de griep?
Nee. Coronavirussen zijn vleermuisvirussen die overdraagbaar zijn op de mens en op andere dieren. De genetische code is anders dan die van influenza (griep). Griep is trouwens ook een ernstig virus waar jaarlijks honderdduizenden mensen het slachtoffer van kunnen worden. Een 'griepje' bestaat dan ook niet! Wanneer mensen zeggen griep te hebben, bedoelen ze meestal dat ze een verkoudheidsvirus hebben.
Tegen coronavirussen is op dit moment een mogelijk vaccin ontwikkeld, maar dit vaccin moet nog worden getest. Anders dan tegen griepvirussen, kunnen mensen nu nog niet tegen vleermuisgerelateerde coronavirussen worden ingeënt. Coronavirussen zijn niet alleen anders van aard dan griep, de gevolgen van coronavirussen zijn ook nog eens ernstig. Mensen die coronavirussen overleven, kunnen blijvende schade aan de longen, lever en nieren oplopen. Het is een exotisch virus, een heel nieuw iets waar mensen nog niet goed tegen bestand zijn. Daarom moeten mensen het écht serieus nemen. Zie ook:
- 'Those who recover from coronavirus can be left with reduced lung function", Science alert, 14 maart 2020;
- 'We zien dertigers zonder medische voorgeschiedenis, beelden van de longen zijn angstaanjagend', VRT dossier COVID-19, 16 maart 2020.
Wat had de overheid moeten doen om deze crisis tegen te gaan en wat moet de overheid op dit moment doen?
In februari 2020 was bekend dat Noord-Italië een risicogebied vormde. De regio's Lombardije en de ski-oorden waren risicogebieden geworden nadat Chinese toeristen uit de Wuhan-regio andere toeristen geïnfecteerd hadden. In de voorjaarsvakantie mochten Nederlandse toeristen nog afreizen naar deze risicogebieden. Op het moment dat bevestigd werd dat Noord-Italië en de wintersportgebieden coronabrandhaarden waren, mochten Nederlanders nog steeds op vakantie naar deze gebieden.
Net vóór het Carnaval werd de waarschuwing gegeven dat teruggekeerde wintersporters grote groepen mensen in Brabant zouden infecteren. De dreiging was op dat moment duidelijk. De overheid had een reisverbod uit moeten vaardigen, evenals een bevel tot afgelasting van het Carnaval moeten afgeven. Hierbij moet u zich bedenken dat de incubatietijd van coronavirussen tot maar liefst 21 dagen kan duren en dat mensen al besmettelijk zijn voordat zij symptomen hebben als hoesten/hoofdpijn/niezen/koorts.
De mensen die terugkeerden uit de risicogebieden hoefden niet verplicht in isolatie. Zij zijn soms weer aan het werk gegaan, waar zij collega's en klanten hebben kunnen besmetten. Onderzoekers schatten dat maar liefst 38.000 mensen op vakantie zijn geweest in een coronagebied. Omdat niemand gedwongen werd tot quarantaine of strikte vormen van isolatie, is het zo ernstig uit de hand gelopen.
Nog altijd mogen de mensen die contact hebben gehad met de mensen die coronagebieden hebben bezocht, zelf beslissen of zij thuis willen blijven. Er zijn mensen die denken dat zij niet besmet zijn en er zijn mensen die niet accepteren dat hun vrijheid wordt beperkt. Daarom moet de overheid duidelijk zijn, strenge maatregelen opleggen om ervoor te zorgen dat besmette personen in isolatie gaan en iedereen testen. Als de overheid direct strikte isolatie had toegepast op besmette personen, had het allemaal niet zo lang geduurd. De overheid kan de situatie zélfs nu nog proberen te redden door zoveel mogelijk te testen, besmettingsgevallen op te sporen, deze mensen in isolatie te plaatsen en te controleren tot aan de laatste besmette persoon. Was het op 28 februari 2020 geschetste scenario dat uitging van testen en isoleren van besmettingsgevallen, aangevuld met contactonderzoek en het isoleren van contacten opgevolgd, dan had de uitbraak binnen een geschatte periode van 3 maanden onder controle kunnen worden gebracht ('Feasability of controlling COVID-19 outbreaks by isolation of cases and contacts', The Lancet, 28 februari 2020).
Was de wereld gewaarschuwd voor deze uitbraak?
Ja- en wel heel duidelijk. In maart 2019 deden onderzoekers de uitspraak dat een corona-epidemie zou uitbreken in het zuiden van China. Sterker nog, in 2003 en 2004 werden al draaiboeken geschreven over hoe in de toekomst zou moeten worden gehandeld bij nieuwe SARS. De handel in vleermuizen en het opeten van gebakken vleermuis, het snuiven en slikken van pangolins (schubdiertjes), het eten van egels, apen, kamelen en civetkatten zou moeten worden verboden om een nieuwe uitbraak van het virus te voorkomen. Mensen weten dus al 20 jaar dat er weer een grote uitbraak zou komen, omdat het roosteren van wilde dieren nog steeds kon gebeuren.
Als de uitbraak er tóch zou komen, dan zouden de overheden wereldwijd niet mogen bezuinigen op onderzoek, het uitvinden van medicijnen, niet op beschermingsmaterialen zoals handschoenen, mondkapjes en speciale pakken, niet op zorgpersoneel, ziekenhuisventilatoren en de Intensive Care van het ziekenhuis. Helaas is op al deze belangrijke zaken wél overal ter wereld bezuinigd. Bizar genoeg heeft een onderzoeksteam de vleermuisgrot waar dit coronavirus vandaan komt, in 2006 al ontdekt, maar het team kon niet verder omdat er geen geld werd gegeven voor het uitvoeren van het onderzoek. Bezuinigingen zijn dus een heel groot probleem voor de wereld.
In de volgende artikelen vindt u zeer gedetailleerde waarschuwingen voor deze pandemie:
- 'Pathways to zoonotic spillover', Nature Reviews Microbiology, 30 mei 2017;
- 'Predicting zoonoses', Nature Ecology & Evolution, 23 maart 2017;
- 'Attenuation of replication by a 29 nucleotide deletion in SARS-coronavirus during the early stages of human-to-human-transmission', Scientific reports, 11 oktober 2018.
Waarom moet ik mijn handen goed wassen?
Coronavirussen kunnen via de handen worden doorgegeven. Het virus zit in een laagje vet, dat makkelijk is te slopen door de handen stevig te wassen met water en gewone zeep. Op oppervlakken zoals plastic, metaal, tafels, handvatten, deurknoppen kunt u het virus bestrijden door alcohol met een percentage van minimaal 60% in te laten werken. Een spray met waterstofperoxide is ook goed. Het moet wel even de tijd krijgen: u moet het niet gelijk uitwrijven met een doekje. Let er goed op dat alcohol niet met iets anders mag worden gemengd. Ook waterstofperoxide mag u nooit met andere spullen mengen.
Wat is een lockdown?
Veel mensen denken dat zij tijdens een lockdown opgesloten zitten in hun huis en niet naar buiten mogen. Dat is niet juist. Tijdens een lockdown moeten mensen worden getest of zij het virus hebben. Als zij géén virus hebben, krijgen ze een bewijs. Dit bewijs moet aan surveillerende agenten worden getoond. Dit wordt gedaan om te voorkomen dat winkelpersoneel wordt besmet. Niet iedereen mag tegelijk naar buiten. Het kan zijn dat wordt gepland wanneer u boodschappen mag halen of deze mag laten bezorgen. Meestal mogen mensen tijdens een lockdown in hun tuin of op het balkon zitten.
Het is wel belangrijk dat er tussen de mensen in de tuin of op het balkon voldoende ruimte is. Stel dat iemand niest, dan moet de buurman de niesbui niet over zich heen kunnen krijgen. In de buitenlucht zijn is ook goed voor u. Voorkom wel dat kinderen aan speeltoestellen zitten. Op speeltoestellen kunnen virusdeeltjes zitten van andere kinderen.
Handleiding
> Doe de was zoveel mogelijk op 60 graden, tenzij uw kleding en textiel hier niet tegen kan. Zeep werkt ontvettend en is daarom ook een goed middel om deeltjes coronavirus te vernietigen;
> Zorg ervoor dat de ramen van uw slaapkamer(s) en badkamer minstens 30 minuten per dag open zijn;
> Als het weer het toelaat, ga dan naar buiten. Niet naar een winkel, niet naar een boulevard of snackbar, niet naar andere plaatsen waar mensen samenkomen, maar in uw eigen tuin, op het balkon of om een stuk te lopen of te fietsen;
> Eet niet van voedsel waar anderen van gegeten hebben, ook niet als uw familie ergens van gegeten heeft. Eet ook niet van borden waar anderen van gegeten hebben en drink niet uit andermans glas of beker. Houd liever uw eigen borden, bestek en glazen voor uzelf;
> Moet u echt naar de supermarkt, desinfecteer dan uw mand of kar met de spray die in de winkel staat. Houd afstand tot anderen. Raak géén pinapparaten aan, maar betaal zoveel mogelijk contactloos;
> Komt u thuis, gooi dan plastic en kartonnen verpakkingen gelijk weg. Was direct uw handen met zeep. Zeep uw handen stevig in. Berg daarna pas al uw eten en andere spullen op.
Hebt u nog opmerkingen of vragen, ik ben bereikbaar via @Mercedes_Bouter
2019-nCoV was de eerste naam die werd gegeven aan dit coronavirus, een vleermuisvirus uit China. De naam staat voor "Nieuw Coronavirus 2019". Het coronavirus veroorzaakt COVID-19: dat is de naam van de ziekte en het jaartal waarin de eerste besmettingen waren. Net als in 2003/2004 veroorzaakt dit virus SARS, ofwel ernstige luchtwegaandoeningen. Op het moment dat duidelijk wordt hoe ernstig de aandoeningen zijn, mag het virus SARS worden genoemd. In plaats van coronavirus kunt u ook zeggen: SARS-2.
Hoe heeft het tot een pandemie kunnen komen?
Het heersende coronavirus, 2019-nCoV of SARS-CoV-2 heeft zich zeker 65 jaar kunnen ontwikkelen tot wat het nu is. De vleermuispopulatie in het zuiden van China is een belangrijke groep gastheren. SARS-CoV-2 is via een tussengastheer op de mens overgebracht. Er zijn meerdere kruisbesmettingen geweest, maar zij hebben één locatie met elkaar gemeen: de markt in Wuhan, waar meer dan 110 wilde diersoorten werden verkocht. Het eten en verhandelen van vleermuizen, gorilla's, civetkatten, egels en het eten, slikken en snuiven van poeders en pillen van pangolinschubben is de directe aanleiding geweest tot deze SARS-uitbraak. Kort na de eerste infecties in december 2019 en begin 2020 zijn inwoners van Wuhan, een miljoenenstad, naar verschillende vakantieoorden in de wereld gereisd, waaronder Noord-Italië. Ook zijn mensen uit Wuhan eind 2019 afgereisd naar de VS, Hong Kong en Japan om familieleden te bezoeken. Het zaad voor de wereldwijde uitbraak was dus geplant in november 2019.
Leestip:
'The coronavirus 2019-nCoV epidemic: is hindsight 20/20?', E Clininal Medicine, 1 maart 2020.
Komt deze ramp door klimaatverandering? Hebben wij als mens schuld aan deze uitbraak?
De discussie over coronavirussen wordt besmet door een strijd voor politiek gewin. De opwarming van de aarde zou de schuld zijn van de (voornamelijk de west-Europese) mens. Ik geef alleen propagandavrije antwoorden. Het leefgebied van de vleermuizen in China is gekrompen door uitbreiding van het boerenland in de richting van de grotten. Waarschijnlijk hebben coronavirussen een kans gekregen om de vleermuizen te besmetten, omdat deze te maken hadden met schimmels en andere plagen. Globalisering, reislustigheid en uitbreiding van landbouwgebieden zijn factoren die ieder hebben bijgedragen aan de uitbraak en verspreiding van coronavirussen (J. Bedford e.a., 'A new twenty-first century science for effective epidemic response', Nature 575, 6 november 2019). Het grootste en directe gevaar zit echter in het eten van vleermuizen en het eten en snuiven van allerlei exotische dieren die coronavirussen in zich dragen. Dat maakt dat deze uitbraak vermijdbaar was.
Leestips:
- 'Origin and evolution of pathogenic coronaviruses', Nature reviews microbiology, 10 december 2018;
- 'Dampened NLRP3-mediated inflammation in bats and implications for a special viral reservoir host', Nature microbiology, 25 februari 2019;
- 'Structures of MERS-CoV spike glycoprotein in complex with sialoside attachment receptors', Nature structural & molecular biology, 2 december 2019.
Is dit coronavirus vergelijkbaar met de griep?
Nee. Coronavirussen zijn vleermuisvirussen die overdraagbaar zijn op de mens en op andere dieren. De genetische code is anders dan die van influenza (griep). Griep is trouwens ook een ernstig virus waar jaarlijks honderdduizenden mensen het slachtoffer van kunnen worden. Een 'griepje' bestaat dan ook niet! Wanneer mensen zeggen griep te hebben, bedoelen ze meestal dat ze een verkoudheidsvirus hebben.
Tegen coronavirussen is op dit moment een mogelijk vaccin ontwikkeld, maar dit vaccin moet nog worden getest. Anders dan tegen griepvirussen, kunnen mensen nu nog niet tegen vleermuisgerelateerde coronavirussen worden ingeënt. Coronavirussen zijn niet alleen anders van aard dan griep, de gevolgen van coronavirussen zijn ook nog eens ernstig. Mensen die coronavirussen overleven, kunnen blijvende schade aan de longen, lever en nieren oplopen. Het is een exotisch virus, een heel nieuw iets waar mensen nog niet goed tegen bestand zijn. Daarom moeten mensen het écht serieus nemen. Zie ook:
- 'Those who recover from coronavirus can be left with reduced lung function", Science alert, 14 maart 2020;
- 'We zien dertigers zonder medische voorgeschiedenis, beelden van de longen zijn angstaanjagend', VRT dossier COVID-19, 16 maart 2020.
Wat had de overheid moeten doen om deze crisis tegen te gaan en wat moet de overheid op dit moment doen?
In februari 2020 was bekend dat Noord-Italië een risicogebied vormde. De regio's Lombardije en de ski-oorden waren risicogebieden geworden nadat Chinese toeristen uit de Wuhan-regio andere toeristen geïnfecteerd hadden. In de voorjaarsvakantie mochten Nederlandse toeristen nog afreizen naar deze risicogebieden. Op het moment dat bevestigd werd dat Noord-Italië en de wintersportgebieden coronabrandhaarden waren, mochten Nederlanders nog steeds op vakantie naar deze gebieden.
Net vóór het Carnaval werd de waarschuwing gegeven dat teruggekeerde wintersporters grote groepen mensen in Brabant zouden infecteren. De dreiging was op dat moment duidelijk. De overheid had een reisverbod uit moeten vaardigen, evenals een bevel tot afgelasting van het Carnaval moeten afgeven. Hierbij moet u zich bedenken dat de incubatietijd van coronavirussen tot maar liefst 21 dagen kan duren en dat mensen al besmettelijk zijn voordat zij symptomen hebben als hoesten/hoofdpijn/niezen/koorts.
De mensen die terugkeerden uit de risicogebieden hoefden niet verplicht in isolatie. Zij zijn soms weer aan het werk gegaan, waar zij collega's en klanten hebben kunnen besmetten. Onderzoekers schatten dat maar liefst 38.000 mensen op vakantie zijn geweest in een coronagebied. Omdat niemand gedwongen werd tot quarantaine of strikte vormen van isolatie, is het zo ernstig uit de hand gelopen.
Nog altijd mogen de mensen die contact hebben gehad met de mensen die coronagebieden hebben bezocht, zelf beslissen of zij thuis willen blijven. Er zijn mensen die denken dat zij niet besmet zijn en er zijn mensen die niet accepteren dat hun vrijheid wordt beperkt. Daarom moet de overheid duidelijk zijn, strenge maatregelen opleggen om ervoor te zorgen dat besmette personen in isolatie gaan en iedereen testen. Als de overheid direct strikte isolatie had toegepast op besmette personen, had het allemaal niet zo lang geduurd. De overheid kan de situatie zélfs nu nog proberen te redden door zoveel mogelijk te testen, besmettingsgevallen op te sporen, deze mensen in isolatie te plaatsen en te controleren tot aan de laatste besmette persoon. Was het op 28 februari 2020 geschetste scenario dat uitging van testen en isoleren van besmettingsgevallen, aangevuld met contactonderzoek en het isoleren van contacten opgevolgd, dan had de uitbraak binnen een geschatte periode van 3 maanden onder controle kunnen worden gebracht ('Feasability of controlling COVID-19 outbreaks by isolation of cases and contacts', The Lancet, 28 februari 2020).
Was de wereld gewaarschuwd voor deze uitbraak?
Ja- en wel heel duidelijk. In maart 2019 deden onderzoekers de uitspraak dat een corona-epidemie zou uitbreken in het zuiden van China. Sterker nog, in 2003 en 2004 werden al draaiboeken geschreven over hoe in de toekomst zou moeten worden gehandeld bij nieuwe SARS. De handel in vleermuizen en het opeten van gebakken vleermuis, het snuiven en slikken van pangolins (schubdiertjes), het eten van egels, apen, kamelen en civetkatten zou moeten worden verboden om een nieuwe uitbraak van het virus te voorkomen. Mensen weten dus al 20 jaar dat er weer een grote uitbraak zou komen, omdat het roosteren van wilde dieren nog steeds kon gebeuren.
Als de uitbraak er tóch zou komen, dan zouden de overheden wereldwijd niet mogen bezuinigen op onderzoek, het uitvinden van medicijnen, niet op beschermingsmaterialen zoals handschoenen, mondkapjes en speciale pakken, niet op zorgpersoneel, ziekenhuisventilatoren en de Intensive Care van het ziekenhuis. Helaas is op al deze belangrijke zaken wél overal ter wereld bezuinigd. Bizar genoeg heeft een onderzoeksteam de vleermuisgrot waar dit coronavirus vandaan komt, in 2006 al ontdekt, maar het team kon niet verder omdat er geen geld werd gegeven voor het uitvoeren van het onderzoek. Bezuinigingen zijn dus een heel groot probleem voor de wereld.
In de volgende artikelen vindt u zeer gedetailleerde waarschuwingen voor deze pandemie:
- 'Pathways to zoonotic spillover', Nature Reviews Microbiology, 30 mei 2017;
- 'Predicting zoonoses', Nature Ecology & Evolution, 23 maart 2017;
- 'Attenuation of replication by a 29 nucleotide deletion in SARS-coronavirus during the early stages of human-to-human-transmission', Scientific reports, 11 oktober 2018.
Waarom moet ik mijn handen goed wassen?
Coronavirussen kunnen via de handen worden doorgegeven. Het virus zit in een laagje vet, dat makkelijk is te slopen door de handen stevig te wassen met water en gewone zeep. Op oppervlakken zoals plastic, metaal, tafels, handvatten, deurknoppen kunt u het virus bestrijden door alcohol met een percentage van minimaal 60% in te laten werken. Een spray met waterstofperoxide is ook goed. Het moet wel even de tijd krijgen: u moet het niet gelijk uitwrijven met een doekje. Let er goed op dat alcohol niet met iets anders mag worden gemengd. Ook waterstofperoxide mag u nooit met andere spullen mengen.
Wat is een lockdown?
Veel mensen denken dat zij tijdens een lockdown opgesloten zitten in hun huis en niet naar buiten mogen. Dat is niet juist. Tijdens een lockdown moeten mensen worden getest of zij het virus hebben. Als zij géén virus hebben, krijgen ze een bewijs. Dit bewijs moet aan surveillerende agenten worden getoond. Dit wordt gedaan om te voorkomen dat winkelpersoneel wordt besmet. Niet iedereen mag tegelijk naar buiten. Het kan zijn dat wordt gepland wanneer u boodschappen mag halen of deze mag laten bezorgen. Meestal mogen mensen tijdens een lockdown in hun tuin of op het balkon zitten.
Het is wel belangrijk dat er tussen de mensen in de tuin of op het balkon voldoende ruimte is. Stel dat iemand niest, dan moet de buurman de niesbui niet over zich heen kunnen krijgen. In de buitenlucht zijn is ook goed voor u. Voorkom wel dat kinderen aan speeltoestellen zitten. Op speeltoestellen kunnen virusdeeltjes zitten van andere kinderen.
Handleiding
> Doe de was zoveel mogelijk op 60 graden, tenzij uw kleding en textiel hier niet tegen kan. Zeep werkt ontvettend en is daarom ook een goed middel om deeltjes coronavirus te vernietigen;
> Zorg ervoor dat de ramen van uw slaapkamer(s) en badkamer minstens 30 minuten per dag open zijn;
> Als het weer het toelaat, ga dan naar buiten. Niet naar een winkel, niet naar een boulevard of snackbar, niet naar andere plaatsen waar mensen samenkomen, maar in uw eigen tuin, op het balkon of om een stuk te lopen of te fietsen;
> Eet niet van voedsel waar anderen van gegeten hebben, ook niet als uw familie ergens van gegeten heeft. Eet ook niet van borden waar anderen van gegeten hebben en drink niet uit andermans glas of beker. Houd liever uw eigen borden, bestek en glazen voor uzelf;
> Moet u echt naar de supermarkt, desinfecteer dan uw mand of kar met de spray die in de winkel staat. Houd afstand tot anderen. Raak géén pinapparaten aan, maar betaal zoveel mogelijk contactloos;
> Komt u thuis, gooi dan plastic en kartonnen verpakkingen gelijk weg. Was direct uw handen met zeep. Zeep uw handen stevig in. Berg daarna pas al uw eten en andere spullen op.
Hebt u nog opmerkingen of vragen, ik ben bereikbaar via @Mercedes_Bouter
