Internationaal handelsrecht: waardepapieren (Charter Parties and Bills of Lading)

Onderscheid order- en toonderpapieren
Toonderpapieren zijn gemakkelijk van orderpapieren te onderscheiden. In de internationale handel worden de woorden "to bearer" gebruikt om aan te geven dat er sprake is van toonderpapier. Het presenteren van het toonderpapier is voldoende om het recht op een prestatie te effectueren. Het spreekt voor zich dat moeilijk aan te tonen valt of de bezitter van het toonderpapier ook de rechtmatig bezitter is. Er behoeft immers geen naam van de begunstigde ingevuld te worden op het toonderpapier. Uit art. 3:86 lid 3 blijkt dat het toonderpapier, door diefstal uit de macht geraakt van de oorspronkelijk rechthebbende, niet door revindicatie opgeëist kan worden onder de bezitter.

Op het orderpapier wordt gewoonlijk de naam van de begunstigde ingevuld. Vervanging van de crediteur is mogelijk door "of order" op te nemen in het papier. Het is geen gebruik om cognossementen aan toonder te stellen en wissels aan toonder zijn wettelijk uitgesloten. Voor de handel is het meestal niet wenselijk om de naam van een begunstigde in te vullen. De oplossing is het blanco orderpapier; een compromis tussen beide handelspapieren. Weliswaar kan op het blanco orderpapier de naam van de begunstigde worden ingevuld, maar veeleer zal het papier als toonderpapier fungeren.

Levering van recht aan toonder of order
De levering van een recht aan toonder of order geschiedt zoals bepaald in art. 3:90, 3:91 en 3:92. Een recht aan order wordt geleverd door het papier aan de ontvanger te overhandigen;  aanvullend vereiste is het endossement, ex. art. 3:93, laatste volzin.
Het endossement in blanco betreft slechts de handtekening van de vervreemder; er is geen naam van de begunstigde opgenomen. De naam van de begunstigde kan worden ingevuld, vervolgens worden voorzien van de handtekening van de begunstigde en de naam van de ontvanger, wanneer doorlevering van het stuk gewenst is.

Neem het voorbeeld van het documentair krediet. De bank behoudt zich een pandrecht voor op de Bill of Lading, om zekerheid te hebben tot het moment dat de koper de prijs voldoet. Als de verkoper het waardepapier aan order van de bank stelt, dan kan de bank de rechten uit het papier te gelde maken. Wanneer nu de B/L aan order, de naam van de koper vermeldt, dan is de bank geen rechthebbende. Er zijn gevallen denkbaar, waarbij het waardepapier meerdere mogelijk rechthebbenden alternatief vermeldt (Windt q.q./ Truckland).  Bij een B/ L op naam is het onmogelijk dat er meerdere rechthebbenden zijn.

De bank is houder totdat het ordercognossement aan de uiteindelijke koper wordt verschaft. Tot aan de overhandiging endosseert de bank het cognossement gewoonlijk in blanco. Eenvoudigweg vult de bank de naam van de koper in als de rekening van de koper gedebiteerd kan worden.

Vertrouwensbescherming houder
Bij cessie verkrijgt de cessionaris dezelfde rechten als de cedent. De debiteur bij de vordering komen de verweermiddelen uit de oorspronkelijke verhouding toe, zie art. 6:145. Dit is anders bij de overdracht van vorderingen aan toonder of order. De verkrijger te goeder trouw geniet bescherming door de uitwerking van art. 116 WvK in art. 6:146 lid 1. De persoonlijke verweermiddelen van de debiteur, kunnen niet worden tegengeworpen aan de verkrijger en diens rechtsopvolgers. Er bestaat immers ook geen contractuele verhouding tussen de debiteur en de derde-verkrijger. Aan de derde-verkrijger kan zelfs niet worden tegengeworpen dat de feiten die in een cognossement zijn vermeld, niet de werkelijkheid representeren; zie art. 8:414 lid 1.

Waarde van het cognossement in de handel en het vervoer
De informatie over waardepapieren is natuurlijk niet compleet zonder een laatste woord over de functies van het cognossement in de handel en het (zee)vervoer. Art. 8:441 maakt het bezit van het cognossement zo waardevol: uitsluitend de recht- en regelmatig houder komt het recht op aflevering van de daarin vermelde zaken toe. De regelmatig houder heeft dus het recht verkregen op rechtmatige wijze. Waarom vermeldt art. 3:86 lid 3 dan dat revindicatie van een gestolen orderpapier niet mogelijk is? Het antwoord ligt voor de hand: de goede trouw is vrijwel altijd vereist voor het verzilveren van het recht op een prestatie.

Dat uitsluitend de exclusief gerechtigde, recht- en regelmatig houder van het cognossement, recht heeft op aflevering van een lading, blijkt wel uit het arrest-Brouwersgracht. Ten behoeve van de rechtszekerheid kan de vervoerder vorderen dat een expediteur een in blanco geëndosseerd orderpapier presenteert. De vervoerder kan immers slechts aan de rechthebbende bevrijdend betalen, behoudens de bepalingen in art. 6:34 BW.

Cognossementsvervoer: waarde en functies van het cognossement

International trade law: payment. Documentary credit and documentary collection (Dutch + English)

Voor verkoper en koper is het wenselijk om zekerheid te hebben van betaling en levering van de goederen- de fysieke levering is in het handelsverkeer vervangen door de levering van het cognossement, waarmee de volle eigendom op de koper overgaat. Bij wijze van DAA, CAD, documentair krediet, de gewone bankgarantie en het documentair incasso, pogen de verkoper en koper zich van voldoening te verzekeren.

Cash Against Documents (CAD)
Bij een beding "Documents Against Acceptance", stuurt de verkoper de wissel naar de koper. Onder de opschortende voorwaarde dat de koper de wissel accepteert, wordt het cognossement geleverd. Meer zekerheid biedt de optie om een niet-geaccepteerde wissel aan de bank te verkopen. De koper dient de documentaire wissel op verzoek van de bank te accepteren. Zonder acceptatie van de wissel, zal de koper niet de eigendom van de goederen verkrijgen. De bank heeft, met het cognossement, de eigendomsrechten. Het is duidelijk dat hier geen pandrecht aan de orde komt: de bank is immers koper van de wissel, waarmee de rechtsverhouding verkoper-koper wijzigt in bank-koper, resp. trekker-betrokkene en trekker-acceptant.

Maak altijd een strikt onderscheid tussen "Documents Against Acceptance" en de documentaire wissel. Het verschil is dat bij DAA, de verkoper een door de koper reeds geaccepteerde wissel bij de bank disconteert, met verlies van kosten die door de bank in rekening worden gebracht. Als de acceptant failleert, dan rest de bank slechts de mogelijkheid om regres te nemen op de verkoper, zie art. 108 WvK.

Documentary collection

Click to enlarge: documentary collection

For international readers. Documentary collection and documentary credit cycles look quite similar. The following, however, is true for documentary collection. The seller initiates the process by giving his remitting bank an order (Dutch: lastgeving) to search and forward documents (1, red arrow at the left) to a collecting bank (2). The buyer will inspect these documents. The buyer will receive the documents in return (3) after paying his collecting bank (4). The collecting bank is also given the order to transfer money to the remitting bank (5), which pays the seller eventually (6).

For the Dutch
Wordt "Cash Against Documents through buyer's bank" bedongen, dan zendt de remitting bank de documenten direct aan de bank van de koper. De koper krijgt direct de beschikking over het cognossement, maar de verkoper is niet direct zeker van betaling. Het risico schuilt namelijk in de betaling door de koper, aan de bank van de koper. Om een andere reden dan wanprestatie door de verkoper, is het mogelijk dat op het geld dat aanwezig bij de bank van de koper, beslag wordt gelegd.

Vergelijk nu het documentair incasso met de documentaire wissel. Bij documentair incasso gaat de eigendom van de stromende lading (goederen) niet over, indien de koper de koopprijs niet voldoet. De verkoper kan de goederen aan een andere potentiële koper aanbieden, maar hij lijdt mogelijk  verlies bij de constante fluctuatie van de marktwaarde. Heeft de verkoper echter de niet-geaccepteerde wissel aan de bank verkocht, dan draagt de verkoper niet langer een dergelijk risico. In het geval van DAA lijdt de verkoper weliswaar enigszins verlies door de rente- en provisiekosten van de bank, maar de voordelen kunnen opwegen tegen de eventuele nadelen die bestaan bij documentair incasso.

Documentair krediet in beeld

Documentair Krediet

Ter vergelijking, nogmaals het stroomschema van het documentair krediet. Het verschil met documentair incasso is duidelijk: bij documentair krediet gaat het initiatief uit van de koper, die de Issuing Bank met een L/ C benadert (2). Na ontvangst van het kredietadvies gaat de verkoper over tot levering van de goederen (5), terwijl de Bill of Lading uitgaat naar de Advising Bank.

Wat zijn de voordelen van documentair krediet? De geldstroom wordt gereguleerd, alsmede de stroom van de documenten, waaronder het cognossement, of: het geladen document, de Bill of Lading.  Documentair krediet heeft daarmee duidelijk een betalingsfunctie en controlefunctie. Voor de bank bestaat de zekerheid hieruit, dat de bank een pandrecht verkrijgt op het cognossement en daarmee op de goederen.

De zekerheid bij het documentair krediet die de bank geniet, benadert de zekerheid uit de verhandeling van de niet-geaccepteerde documentaire wissel. Bij de documentaire wissel behoudt de bank zich de eigendom van de goederen voor, totdat de koper de wissel accepteert en het cognossement daarmee verkrijgt. Nu de bank in het geval van documentair krediet, bij het uitgeven van het kredietadvies (4) een pandrecht bedingt door de Bill of Lading (6) geëndosseerd van de verkoper te eisen, loopt de bank evenmin risico, mocht de koper insolvent zijn of anderszins betaling verhinderen (10). De bank kan het pandrecht benutten door tot executie van de goederen over te gaan.

Internationaal handelsrecht: documentair krediet

Click to enlarge image

In het internationaal handelsrecht worden Nederlandse en Engelse termen door elkaar gebruikt. Gemakshalve heb ik bovenstaande goederen- en kredietstroom van de Engelse termen voorzien. Het is een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid, die evenwel wereldwijd toepasbaar is.

De verkoper/ exporteur en de koper/ importeur gaan een verbintenis aan (1). Waarom voldoet de koper niet direct de som aan de verkoper, wanneer de goederen aan de koper ter beschikking worden gesteld? Dat zou, evenals bij de consumentenkoop, op eenvoudige wijze kunnen geschieden. Nu is het echter zo dat goederen en krediet een langere weg afleggen; vaak worden de goederen vele malen verhandeld. Beide partijen hebben behoefte aan zekerheid. De verkoper wil logischerwijze zekerheid dat de koopprijs aan hem wordt betaald, waar de koper zekerheid wil hebben dat de eigendom van de goederen op termijn aan hem wordt overgedragen. Daartoe opent de koper per opdracht, krediet bij de issuing of opening bank (2). In de "Letter of Credit" of LOC staan de onderhavige goederen omschreven.

De bank van de koper geeft een garantie af en zendt de LOC aan de "advising bank" (3). De advising bank brengt een kredietadvies uit (4), inhoudende de mededeling dat de verkoper de documenten dient te verstrekken aan de bank. De goederen worden aan de koper verzonden (5). De Bill of Lading, B/ L, het bewijs dat de goederen in het vervoermiddel zijn geladen, wordt aan de bank gezonden (6). De verkoper krijgt op dat moment uitbetaald (7); de B/ L wordt doorgezonden naar de opening bank (8). De goederen zijn nog niet gearriveerd bij de koper. Volgens de documentenstroom wordt de B/ L door de opening bank naar de koper gezonden (9). Het debiteren van de rekening van de koper, vormt het sluitstuk (10).

Enkele kanttekeningen kunnen bij bovenstaande goederen- en kredietstroom worden geplaatst. Als advising bank (3) kan een met de (issuing) bank van de koper corresponderende bank worden aangewezen; het is ook mogelijk dat de bank van de verkoper als advising bank optreedt. De verkoper heeft geen (rechts)vordering op de advising bank, tenzij de advising bank als confirming bank optreedt. Nu heeft slechts de issuing bank een betalingsverplichting ten opzichte van de verkoper, wat niet direct valt af te leiden uit situatie (7).

Veelal controleert de issuing bank de documenten die zijn doorgezonden door de advising bank (8). Ten behoeve van spoedig handelsverkeer, kan de advising bank echter de B/ L controleren en tot (gedeeltelijke) betaling overgaan, zoals blijkt uit (6) en (7).  Natuurlijk controleert ook de issuing bank de documenten. Meent de issuing bank dat de documenten onjuist of onvolledig zijn, dan kan terugbetaling van de verkoper worden gevorderd. In de praktijk worden de document niet doorgestuurd naar de koper (9).