International trade law: payment. Documentary credit and documentary collection (Dutch + English)

Voor verkoper en koper is het wenselijk om zekerheid te hebben van betaling en levering van de goederen- de fysieke levering is in het handelsverkeer vervangen door de levering van het cognossement, waarmee de volle eigendom op de koper overgaat. Bij wijze van DAA, CAD, documentair krediet, de gewone bankgarantie en het documentair incasso, pogen de verkoper en koper zich van voldoening te verzekeren.

Cash Against Documents (CAD)
Bij een beding "Documents Against Acceptance", stuurt de verkoper de wissel naar de koper. Onder de opschortende voorwaarde dat de koper de wissel accepteert, wordt het cognossement geleverd. Meer zekerheid biedt de optie om een niet-geaccepteerde wissel aan de bank te verkopen. De koper dient de documentaire wissel op verzoek van de bank te accepteren. Zonder acceptatie van de wissel, zal de koper niet de eigendom van de goederen verkrijgen. De bank heeft, met het cognossement, de eigendomsrechten. Het is duidelijk dat hier geen pandrecht aan de orde komt: de bank is immers koper van de wissel, waarmee de rechtsverhouding verkoper-koper wijzigt in bank-koper, resp. trekker-betrokkene en trekker-acceptant.

Maak altijd een strikt onderscheid tussen "Documents Against Acceptance" en de documentaire wissel. Het verschil is dat bij DAA, de verkoper een door de koper reeds geaccepteerde wissel bij de bank disconteert, met verlies van kosten die door de bank in rekening worden gebracht. Als de acceptant failleert, dan rest de bank slechts de mogelijkheid om regres te nemen op de verkoper, zie art. 108 WvK.

Documentary collection

Click to enlarge: documentary collection

For international readers. Documentary collection and documentary credit cycles look quite similar. The following, however, is true for documentary collection. The seller initiates the process by giving his remitting bank an order (Dutch: lastgeving) to search and forward documents (1, red arrow at the left) to a collecting bank (2). The buyer will inspect these documents. The buyer will receive the documents in return (3) after paying his collecting bank (4). The collecting bank is also given the order to transfer money to the remitting bank (5), which pays the seller eventually (6).

For the Dutch
Wordt "Cash Against Documents through buyer's bank" bedongen, dan zendt de remitting bank de documenten direct aan de bank van de koper. De koper krijgt direct de beschikking over het cognossement, maar de verkoper is niet direct zeker van betaling. Het risico schuilt namelijk in de betaling door de koper, aan de bank van de koper. Om een andere reden dan wanprestatie door de verkoper, is het mogelijk dat op het geld dat aanwezig bij de bank van de koper, beslag wordt gelegd.

Vergelijk nu het documentair incasso met de documentaire wissel. Bij documentair incasso gaat de eigendom van de stromende lading (goederen) niet over, indien de koper de koopprijs niet voldoet. De verkoper kan de goederen aan een andere potentiële koper aanbieden, maar hij lijdt mogelijk  verlies bij de constante fluctuatie van de marktwaarde. Heeft de verkoper echter de niet-geaccepteerde wissel aan de bank verkocht, dan draagt de verkoper niet langer een dergelijk risico. In het geval van DAA lijdt de verkoper weliswaar enigszins verlies door de rente- en provisiekosten van de bank, maar de voordelen kunnen opwegen tegen de eventuele nadelen die bestaan bij documentair incasso.

Documentair krediet in beeld

Documentair Krediet

Ter vergelijking, nogmaals het stroomschema van het documentair krediet. Het verschil met documentair incasso is duidelijk: bij documentair krediet gaat het initiatief uit van de koper, die de Issuing Bank met een L/ C benadert (2). Na ontvangst van het kredietadvies gaat de verkoper over tot levering van de goederen (5), terwijl de Bill of Lading uitgaat naar de Advising Bank.

Wat zijn de voordelen van documentair krediet? De geldstroom wordt gereguleerd, alsmede de stroom van de documenten, waaronder het cognossement, of: het geladen document, de Bill of Lading.  Documentair krediet heeft daarmee duidelijk een betalingsfunctie en controlefunctie. Voor de bank bestaat de zekerheid hieruit, dat de bank een pandrecht verkrijgt op het cognossement en daarmee op de goederen.

De zekerheid bij het documentair krediet die de bank geniet, benadert de zekerheid uit de verhandeling van de niet-geaccepteerde documentaire wissel. Bij de documentaire wissel behoudt de bank zich de eigendom van de goederen voor, totdat de koper de wissel accepteert en het cognossement daarmee verkrijgt. Nu de bank in het geval van documentair krediet, bij het uitgeven van het kredietadvies (4) een pandrecht bedingt door de Bill of Lading (6) geëndosseerd van de verkoper te eisen, loopt de bank evenmin risico, mocht de koper insolvent zijn of anderszins betaling verhinderen (10). De bank kan het pandrecht benutten door tot executie van de goederen over te gaan.

Handelsrecht: het trekken van de wissel

Koper en verkoper sluiten een handelsovereenkomst. In het handelsrecht is het voor de koper om verschillende redenen niet wenselijk om direct de koopprijs te voldoen. De wissel biedt beide partijen uitkomst. Door gebruik te maken van een wissel, verleent de verkoper aan de koper uitstel van betaling. Natuurlijk wil de verkoper zekerheid dat de koper op een later moment de koopprijs zal voldoen. Daartoe vaardigt de verkoper aan de koper het verzoek uit, om een wissel te accepteren. De wissel zal zijn toegevoegd aan de documenten die aan de koper worden verzonden. Het cognossement doet de eigendom van de lading goederen, overgaan zodra de koper het bezit van dit document verkrijgt. Let op: het weigeren van de lading is mogelijk, ook na ontvangst van het cognossement: de eigendom wordt met het cognossement voorwaardelijk verkregen.

De verkoper komt nu het beding "documents against acceptance" met de koper overeen. Neem aan dat de verkoper aan eigen order trekt: de verkoper is de begunstigde uit de wissel. Als trekker van de wissel geeft de verkoper de opdracht aan de koper om te betalen. Er is in de wissel een vervaldag opgenomen; uiterlijk op die datum dient de koopprijs te worden voldaan. De koper is de betrokkene en acceptant van de wissel. Bij trekken aan eigen order is de begunstigde, de verkoper in dit geval, de nemer. Wat brengt deze rechtsverhouding teweeg? Tot dusver nog niets. Koper en verkoper hebben zich verbonden tot levering en betaling, hetgeen al uit de koopovereenkomst volgt. De verkoper kan ten opzichte van de koper de vervaldag van uitstel van betaling hanteren, maar hij heeft ook de mogelijkheid om de bank in de verhouding te betrekken.

Bij verkoop van de wissel aan de bank, verkrijgt de verkoper een gedeelte van de koopprijs. De bank betaalt het nominale, in de wissel opgenomen bedrag aan de verkoper. Weliswaar lijdt de verkoper enigszins verlies door vermindering van het nominale bedrag, met de kosten die door de bank in rekening worden gebracht, maar de verkoper heeft de grootst mogelijke zekerheid, daar hij het bedrag direct in handen krijgt. De bank wordt houder van de wissel. Het voordeel voor de bank is dat de koper, als acceptant, geen persoonlijke verweermiddelen mag tegenwerpen aan de bank, zo bepaalt art. 116 van het Wetboek van Koophandel.

De persoonlijke verweermiddelen die de betrokkene openstaan ten opzichte van de trekker of vroegere houders, werken niet tegen een derde te goeder trouw. De bank heeft als derde partij, de houder, niets te maken met een wijziging in de rechtsverhouding of verbintenis tussen trekker en betrokkene, hier verkoper-koper. Wordt de koopovereenkomst bijvoorbeeld ontbonden, dan heeft de koper (betrokkene) als acceptant zijnde, de plicht om de koopprijs aan de bank te voldoen.

Ontbinding van de koopovereenkomst effectueert de relatie tot de bank dus niet. De koper die aan de bank heeft betaald na het ontbinden van de koopovereenkomst, heeft een vordering op de verkoper tot terugbetaling van de koopprijs. Wat nu, als de koper beschikkingsonbevoegd is geworden door faillissement?  De derde partij, de bank, komt bescherming toe op grond van art. 108 WvK: de trekker van de wissel staat in voor betaling. De bank kan regres nemen op de verkoper.

Internationaal handelsrecht: documentair krediet

Click to enlarge image

In het internationaal handelsrecht worden Nederlandse en Engelse termen door elkaar gebruikt. Gemakshalve heb ik bovenstaande goederen- en kredietstroom van de Engelse termen voorzien. Het is een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid, die evenwel wereldwijd toepasbaar is.

De verkoper/ exporteur en de koper/ importeur gaan een verbintenis aan (1). Waarom voldoet de koper niet direct de som aan de verkoper, wanneer de goederen aan de koper ter beschikking worden gesteld? Dat zou, evenals bij de consumentenkoop, op eenvoudige wijze kunnen geschieden. Nu is het echter zo dat goederen en krediet een langere weg afleggen; vaak worden de goederen vele malen verhandeld. Beide partijen hebben behoefte aan zekerheid. De verkoper wil logischerwijze zekerheid dat de koopprijs aan hem wordt betaald, waar de koper zekerheid wil hebben dat de eigendom van de goederen op termijn aan hem wordt overgedragen. Daartoe opent de koper per opdracht, krediet bij de issuing of opening bank (2). In de "Letter of Credit" of LOC staan de onderhavige goederen omschreven.

De bank van de koper geeft een garantie af en zendt de LOC aan de "advising bank" (3). De advising bank brengt een kredietadvies uit (4), inhoudende de mededeling dat de verkoper de documenten dient te verstrekken aan de bank. De goederen worden aan de koper verzonden (5). De Bill of Lading, B/ L, het bewijs dat de goederen in het vervoermiddel zijn geladen, wordt aan de bank gezonden (6). De verkoper krijgt op dat moment uitbetaald (7); de B/ L wordt doorgezonden naar de opening bank (8). De goederen zijn nog niet gearriveerd bij de koper. Volgens de documentenstroom wordt de B/ L door de opening bank naar de koper gezonden (9). Het debiteren van de rekening van de koper, vormt het sluitstuk (10).

Enkele kanttekeningen kunnen bij bovenstaande goederen- en kredietstroom worden geplaatst. Als advising bank (3) kan een met de (issuing) bank van de koper corresponderende bank worden aangewezen; het is ook mogelijk dat de bank van de verkoper als advising bank optreedt. De verkoper heeft geen (rechts)vordering op de advising bank, tenzij de advising bank als confirming bank optreedt. Nu heeft slechts de issuing bank een betalingsverplichting ten opzichte van de verkoper, wat niet direct valt af te leiden uit situatie (7).

Veelal controleert de issuing bank de documenten die zijn doorgezonden door de advising bank (8). Ten behoeve van spoedig handelsverkeer, kan de advising bank echter de B/ L controleren en tot (gedeeltelijke) betaling overgaan, zoals blijkt uit (6) en (7).  Natuurlijk controleert ook de issuing bank de documenten. Meent de issuing bank dat de documenten onjuist of onvolledig zijn, dan kan terugbetaling van de verkoper worden gevorderd. In de praktijk worden de document niet doorgestuurd naar de koper (9).